Seyirci etkisi: İnsanlar neden bazen yardım etmez

Kısaca: Seyirci etkisi (İngilizce “bystander effect”), bir acil durumda çok sayıda başka insan bulunduğunda bireylerin daha seyrek ya da daha geç müdahale etmesini anlatır. Bu durumda her kişi kendini daha az sorumlu hisseder.

Biraz daha ayrıntılı: Psikologlar John Darley ve Bibb Latané bu olguyu 1968’den itibaren deneylerle incelediler. Ancak daha yeni araştırmalar şunu da gösteriyor: Gerçek ve açık acil durumlarda çoğunlukla en az bir kişi müdahale eder. Yani etki gerçektir, ama yardımı imkânsız kılmaz.

Ayrıntılı

• Sorumluluğun dağılması: Ne kadar çok kişi izlerse, hissedilen sorumluluk o kadar paylaşılır: “Başka biri nasılsa yardım eder.”
• Çoğulcu bilgisizlik: Herkes diğerlerinin nasıl tepki verdiğine bakar. Herkes sakin kalırsa, herkes durumu zararsız olarak yorumlar.
• Rezil olma korkusu: Birçok kişi durumu yanlış değerlendirmekten ya da yanlış bir şey yapmaktan korktuğu için tereddüt eder.
• Bilinen bir olay: 1964’te New York’ta Kitty Genovese’nin öldürülmesi araştırmalara yol açtı; o dönemin onlarca kayıtsız tanıktan söz eden gazete haberleri bugün büyük ölçüde abartılı kabul ediliyor.
• Açıklık yardımcı olur: Bir acil durum ne kadar net anlaşılırsa yardım o kadar olasıdır; tehlikeli durumlarda etki çoğu zaman daha zayıftır.
• Doğrudan hitap etmek: Yardıma ihtiyacı olan ya da yardımı organize eden kişi, tek tek insanlara doğrudan seslenmelidir: “Mavi ceketli siz, lütfen 112’yi arayın!”
• Kendin harekete geçmek: Bu etkinin varlığını bilen kişi onu bilinçli olarak kırabilir ve ilk tepki veren olabilir (notruf-richtig-absetzen, erste-hilfe-grundlagen).
• Kendi güvenliğin: Yardım etmek kendini tehlikeye atmak demek değildir; acil çağrı yapmak ya da yardım getirmek bile değerlidir (gruppendynamik-und-konformitaet).