Dünya’nın katmanlı yapısı

Kısaca: Dünya bir soğan gibi birkaç katmandan oluşur: kabuk, manto, dış çekirdek ve iç çekirdek. Derine indikçe sıcaklık ve yoğunluk artar.

Biraz daha ayrıntılı: Dünya’nın yarıçapı yaklaşık 6.370 kilometredir, ancak en derin sondaj yalnızca yaklaşık 12 kilometreye iner. İç yapı hakkında bildiklerimiz esas olarak malzemeye göre farklı hızlarda ilerleyen, kırılan ya da hiç iletilmeyen deprem dalgalarından gelir.

Ayrıntılı

• Yer kabuğu: En dıştaki ince katman okyanusların altında çoğunlukla yalnızca 5 ila 10 kilometre, kıtaların altında yaklaşık 30 ila 70 kilometre kalınlıktadır; en kalın yeri yüksek sıradağların altıdır.
• Manto: Yaklaşık 2.900 kilometre derinliğe kadar uzanır ve Dünya hacminin büyük bölümünü oluşturur. Kayaçları katıdır, ancak uzun zaman dilimlerinde çok yavaş akabilir.
• Litosfer ve astenosfer: Kabuk ve mantonun en üst kısmı birlikte, levhalara bölünmüş katı litosferi oluşturur. Onun altında levhaların üzerinde kaydığı daha yumuşak bir bölge bulunur.
• Dış çekirdek: Yaklaşık 2.900 ile 5.100 kilometre derinlik arasında çekirdek sıvı demir ve nikelden oluşur. Buradaki akımlar Dünya’nın manyetik alanını üretir.
• İç çekirdek: Merkezde yarıçapı 1.200 kilometreyi biraz aşan, demir ve nikelden oluşan katı bir küre vardır. Birkaç bin derecelik sıcaklığa rağmen muazzam basınç nedeniyle katı kalır.
• İçerideki ısı: Çekirdek, Güneş’in yüzeyi kadar sıcaktır. Isının bir kısmı Dünya’nın oluşum döneminden, bir kısmı da radyoaktif maddelerin bozunmasından gelir.
• Deprem dalgalarından kanıt: S dalgaları denen bazı dalgalar sıvılar içinde ilerleyemez. Bu dalgaların dış çekirdeği geçememesi, onun sıvı olduğunu gösterir.
• Yüzeyde hissedilir: İç ısı volkanları, depremleri ve kıtaların hareketini yönlendirir; ayrıca kaplıcalarda ve jeotermal enerjide kullanılabilir.
• Bağlantılar: Levha tektoniği, manyetik alan ve volkanizma kaynağını Dünya’nın içinden alır (plattentektonik, erdmagnetfeld, erdbeben-und-vulkane).