Korelasyon ve nedensellik

Kısaca: Korelasyon, iki büyüklüğün birlikte arttığı veya azaldığı anlamına gelir. Nedensellik, birinin ötekine yol açtığı anlamına gelir. Yalnızca korelasyondan neden çıkmaz.

Biraz daha ayrıntılı: Korelasyon katsayısı r −1 ile +1 arasındadır. +1’e yakın: aynı yönlü, −1’e yakın: ters yönlü, 0’a yakın: doğrusal ilişki yok.

Ayrıntılı

• Üçüncü büyüklük (karıştırıcı): Dondurma satışı ve güneş yanıkları, ikisi de havaya bağlı olduğu için ilişkilidir; dondurma güneş yanığına yol açtığı için değil.
• Ters yön: Çok spor yapanlar daha mı sağlıklı? Yoksa sağlıklılar mı daha çok spor yapıyor? İkisi de doğru olabilir.
• Rastlantı: Çok sayıda karşılaştırmada hep görünürde ilişkiler çıkar (“sahte korelasyonlar”); örneğin peynir tüketimi ile yatak çarşafı kazaları arasında.
• Doğrusal olmayan: r yalnızca doğrusal ilişkileri yakalar. U biçimli bir ilişkide r ≈ 0 olabilir.
• Nedenselliği sınama: Rastgele atamalı kontrollü deneyler (randomize çalışmalar, A/B testleri), zaman sırası, makul mekanizma, tekrar.
• Günlük ipucu: “X, Y riskini artırır” gibi başlıklarda şuna bak: Etki mutlak sayılarla ne kadar büyük? Hangi çalışma türü?
• Yapay zekâ: Modeller korelasyonları öğrenir. Ek bilgi olmadan onları nedenlerle karıştırır.

Ayrıca bak: Ortalama, medyan ve mod, Örneklemler ve anketler