Akordeon: Yapısı ve çalınışı

Kısaca: Akordeon körüklü bir çalgıdır: Körük, metal dilleri titreştiren bir hava akımı oluşturur. Sağ el melodiyi, sol el bas ve eşlik akorlarını çalar.

Biraz daha ayrıntılı: Mızıka ve bandoneon gibi serbest dilli çalgılar ailesine aittir. Bu tür çalgılar 19. yüzyılın başında ortaya çıktı; bir “Accordion” için erken bir patent 1829’da Viyana’da verildi.

Ayrıntılı

• Körük: Körüğün açılıp kapanmasıyla hava dillerin yanından akar; körük basıncıyla ses gücü ve ifade kontrol edilir.
• Melodi tarafı: Piyano akordeonda sağ tarafta piyano klavyesi, düğmeli akordeonda ise düğme sıraları bulunur.
• Bas tarafı: Yaygın Stradella bas sisteminde her düğme ya bir bas sesi ya da majör, minör veya yedili gibi hazır bir akor verir.
• Registerler: Anahtarlar farklı dil takımlarını birleştirerek tınıyı değiştirir; örneğin daha parlak ya da daha dolgun bir ses elde edilir.
• Kromatik ve diyatonik: Kromatik akordeonlar körük açılırken de kapanırken de aynı sesi verir; Steiermark armonikası gibi diyatonik çalgılar ise körüğün yönüne göre farklı sesler çıkarır.
• Akraba çalgılar: Bandoneon ve konsertina aynı ilkeyle çalışır; bandoneon özellikle Arjantin tangosuyla özdeşleşmiştir.
• Müzik tarzları: Akordeon halk müziğinde, Fransız musette’inde, polkada ve pop müziğinde olduğu kadar klasik konser eserlerinde de duyulur.
• Boyut ve ağırlık: Büyük akordeonlar ağır olabildiği için çocuklar ve yeni başlayanlar için daha az baslı küçük çalgılar vardır.
• Öğrenme: Başlangıçta sağdaki melodi, soldaki bas-akor eşliği ve körük yönünü düzgünce değiştirme ayrı ayrı çalışılır (musikinstrumente-familien, akkorde-grundlagen, instrument-effektiv-ueben).