Orta Çağ’da veba: Kara Ölüm

Kısaca: Kara Ölüm, yaklaşık 1346 ile 1353 yılları arasında Avrupa’yı vuran bir veba salgınıydı. Yaygın tahminlere göre Avrupa nüfusunun üçte biri ile yarısı arasında bir kısmı hayatını kaybetti.

Biraz daha ayrıntılı: Salgına, Orta Asya ve Karadeniz bölgesinden ticaret yolları boyunca yayılan Yersinia pestis bakterisi yol açtı. Salgın, geç Orta Çağ Avrupa’sının ekonomisini, toplumunu ve inancını derinden değiştirdi.

Ayrıntılı

• Etken: Yersinia pestis ancak 1894’te keşfedildi. Veba mezarlıklarından çıkarılan iskeletler üzerindeki incelemeler, Kara Ölüm’e bu bakterinin yol açtığını doğruladı.
• Bulaşma: Sıçanlar ve diğer kemirgenlerdeki pireler hıyarcıklı vebayı bulaştırdı. Akciğer vebası ise damlacıklarla doğrudan insandan insana da yayılabiliyordu.
• Yayılma: Ticaret gemileri hastalığı Karadeniz bölgesinden Akdeniz limanlarına taşıdı. Oradan birkaç yıl içinde neredeyse bütün Avrupa’ya ulaştı.
• Belirtiler: Yüksek ateş ve ağrılı, şişmiş lenf bezleri, yani hıyarcıklar tipikti. Tedavi edilmeyen hastaların çoğu birkaç gün içinde öldü.
• Yorumlar: İnsanlar bakterileri bilmiyordu. Salgın Tanrı’nın cezası olarak görüldü ya da bozulmuş havaya bağlandı. Kendini kırbaçlayan tövbekâr gruplar ülkeyi dolaştı.
• Yahudilere yönelik zulüm: Yahudi cemaatleri haksız yere kuyuları zehirlemekle suçlandı. Birçok kentte çok sayıda insanın öldürüldüğü pogromlar yaşandı.
• Çalışma hayatına etkisi: Çok sayıda işgücü kaybedildiği için birçok yerde ücretler yükseldi ve köylülerle zanaatkârların konumu değişti.
• Karantina: Ragusa (Dubrovnik) ve Venedik gibi liman kentleri gemiler ve yolcular için bekleme süreleri getirdi. Karantina fikri buradan doğdu.
• Sonraki dalgalar: Veba 18. yüzyıla kadar defalarca geri döndü. Bugün antibiyotiklerle tedavi edilebilir (mittelalter-lebenswelt-und-gesellschaft, welthandelsrouten-von-der-seidenstrasse-bis-heute).